Het doen van een introductie
Ratten zijn sociale dieren en worden ongelukkig als ze zonder soortgenoten leven. Het is belangrijk dat ratten van hetzelfde geslacht (of gecastreerd) samen gehuisvest worden. Het is niet mogelijk om zomaar vreemde ratten bij elkaar te zetten in een kooi; hiervoor is een introductie nodig. Ondanks dat ratten met soortgenoten gehuisvest moeten zijn, zijn introducties soms erg stressvol voor ze. Dit komt doordat ratten van nature in hun eigen groep leven en nieuwe ratten als buitenstaanders worden gezien, totdat zij worden geaccepteerd binnen de groep. Als ratteneigenaar wil je natuurlijk dat je rat een gelukkig leven leidt, wat het doen van introducties dus onvermijdelijk maakt. Het is belangrijk om de introductie rustig op te bouwen, aangezien de rangorde nog vastgesteld moet worden. Op deze pagina vind je een meer informatie over introducties bij tamme ratten en een overzichtelijk stappenplan voor het doen van een introductie.
Voordat je begint
Voordat je begint met de introductie moeten alle ratten een minimaal gewicht hebben van 150/200 gram en moeten niet ziek of zwak zijn. Introducties kunnen veel stress met zich meebrengen, wat kan zorgen voor een verminderde weerstand. Voor de introductie heb je een kleine kooi nodig zonder tralie waar ze op kunnen klimmen, zoals een mini duna. Begin alleen met de introductie als je meerdere dagen de tijd hebt om de ratten in de gaten te houden. Lees voordat je begint deze pagina goed door, zodat je een goed idee hebt wat je te wachten staat en kan ingrijpen wanneer nodig. Start de introductie, of een volgende stap van de introductie, in de ochtend, zodat je overdag kunt observeren en kunt ingrijpen als er iets misgaat. Zorg ervoor dat je goede handschoenen of een handdoek bij de hand hebt om in te kunnen grijpen. Het gebruik van een pollepel wordt ook aangeraden, zodat je je handen niet tussen de ratten hoeft te steken. Tijdens de introductieperiode mogen de ratten niet worden onderbroken met loslooptijd of een grote schoonmaak.
Belangrijke factoren
Leeftijd en hormonen
Mannelijke ratten bereiken hun hormonale piek tussen de 6 en 12 maanden, wat hen zelfverzekerder en dominanter maakt, soms gepaard met hormonaal agressief gedrag. Na 12 maanden stabiliseert hun hormoonniveau, waarna het afneemt naarmate ze ouder worden, wat kan leiden tot minder dominant gedrag.
Vrouwelijke ratten hebben een hormonale cyclus van 4-5 dagen vanaf een leeftijd van 5-6 weken. Het is nuttig om te weten wanneer ze flapperig (krols/in heat) zijn, omdat dit de groepsdynamiek kan beïnvloeden. Bij veel ruzie of dominantieproblemen kan het beter zijn om de introductie te starten wanneer de meeste vrouwtjes niet flapperig zijn. Voor verlegen vrouwtjes kan een introductie tijdens hun flapperige periode juist voordelig zijn. Introducties kunnen ervoor zorgen dat alle vrouwtjes hormonaal worden.
Jonge ratten onder de 13-14 weken hebben een andere lichaamsgeur, vooral mannetjes. Deze geur zorgt ervoor dat ze meestal niet als bedreiging worden gezien door volwassen ratten, waardoor ze vaak vanzelf een positie onderaan de hiërarchie innemen. Introducties met alleen jonge ratten verlopen doorgaans vrij gemakkelijk.
Castratie
Bij agressieproblemen, zowel tegen andere ratten als tegen mensen, kan castratie helpen om dit gedrag te verminderen. Na castratie neemt territoriaal en dominant gedrag af, zowel bij mannetjes als bij vrouwtjes. Na castratie duurt het gemiddeld 4 tot 6 weken tot de hormonen gestabiliseerd zijn, maar in sommige gevallen kan het tot 8 tot 12 weken duren voordat het volledige effect zichtbaar is. Bij vrouwtjes kan castratie ook helpen om gezondheidsproblemen zoals baarmoederontstekingen en tumoren te voorkomen. De voordelen van castratie, vooral met betrekking tot tumorpreventie, zijn het grootst wanneer de operatie vroeg in het leven van de rat plaatsvindt, bij voorkeur rond de puberteit (ongeveer 3 tot 6 maanden oud).
Geschiedenis en groepssamenstelling
Ratten met een moeilijk verleden, zoals langdurige isolatie, verwaarlozing of slechte socialisatie, kunnen meer moeite hebben met introducties. Deze ratten hebben meer tijd nodig om de groepsregels te leren en zich aan te passen.
Over het algemeen is het makkelijker om een rat in een grotere groep te introduceren, omdat de nieuwe rat gemakkelijker een plek onderaan de hiërarchie kan vinden. Grotere groepen zijn vaak stabieler, wat de stress vermindert.
Ratten die gespannen of onzeker zijn, veroorzaken vaak problemen tijdens introducties. Ze voelen vaak de behoefte om dominanter over te komen in conflicten, wat tot spanning leidt. Een onzekere rat kan baat hebben bij een introductie in een kleine, zelfverzekerde groep. Het introduceren van onzekere maar dominante ratten kan moeilijk zijn en tot patstellingen leiden, waarbij de nieuwe rat niet terugdeinst maar ook niet dominant optreedt. In zulke gevallen kan een afleidende activiteit, zoals een korte wandeling met de kooi, helpen.
De dynamiek in de bestaande groep heeft ook invloed op de introductie. Een stabiele groep zal een nieuw lid gemakkelijker verwelkomen dan een groep waar al spanning heerst en de hiërarchie onduidelijk is.
Hoe werkt een introductie
In de snuffel-fase verkennen de ratten elkaars geuren, waarbij ze informatie oppikken over gezondheid, voeding en dominantie. Deze fase verloopt ontspannen en nieuwsgierig. In de test-fase begint de vorming van de hiërarchie. Ratten testen elkaar om te bepalen wie dominant is en wie moet wijken, en stellen zo de "regels" van de groep vast. Vaak heeft een huidige groep al "regels" die de nieuwe ratten nog moeten leren. Dit leidt vaak tot spanning en stress. Na de test-fase volgt de hiërarchie-fase, waarin de rangorde grotendeels is bepaald, maar er blijft enige spanning omdat geen rat de regels wil overtreden. Tot slot, in de groeps-fase, is de hiërarchie stabiel en vormen de ratten een echte groep. Ze regels binnen de groep zijn duidelijk voor iedereen. Ze leven samen in harmonie, totdat de hiërarchie wordt verstoord door bijvoorbeeld ziekte, overlijden of hormonale veranderingen.
Wanneer ingrijpen?
Let goed op hoe de ratten op elkaar reageren en grijp in voordat het tot een gevecht komt. Let daarbij op de vacht en lichaamstaal. Wanneer ratten hun vacht opzetten, elkaar met heupen of achterpoten wegduwen, of recht tegenover elkaar gaan staan en boksen, is het belangrijk om alert te zijn en klaar te staan om in te grijpen. Gebruik hierbij nooit je blote handen, maar bijvoorbeeld een pollepel, handdoek of handschoen om veilig te kunnen scheiden. Bij echt vechten vormen ratten vaak een “bolletje” waarbij ze al rollend door de kooi gaan.
Tijdens een introductie mag er absoluut geen bloed vloeien, en idealiter wordt dit voorkomen. Het moment waarop ingrijpen nodig is, is niet altijd zwart-wit. Soms is het juist belangrijk dat ratten een conflict zelf oplossen, omdat zij op die manier onderlinge duidelijkheid en rangorde kunnen vaststellen. Als er te vaak wordt ingegrepen, kan dit het proces verstoren en ervoor zorgen dat de ratten geen stabiele hiërarchie kunnen opbouwen.
Wanneer stoppen?
Aan de andere kant kan het ook voorkomen dat een conflict uit de hand loopt, vooral wanneer de nieuwe rat niet wordt geaccepteerd binnen de groep. In dat geval worden er geen “regels” meer uitgelegd, maar is er vaak al besloten dat deze buitenstaander niet wordt toegelaten.
Soms kan het helpen om de groepen volledig van elkaar te scheiden. Hierbij is het belangrijk dat de ratten echt geen contact meer hebben, dus in aparte ruimtes en zonder visuele of geurprikkels van elkaar. Na ongeveer 14 dagen kan een nieuwe introductie worden geprobeerd. Het is daarbij nuttig om te controleren of het neutrale terrein écht neutraal is, of om de veroorzaker te laten castreren. Dit kan zowel bij mannetjes als vrouwtjes. Na castratie duurt het gemiddeld 4 tot 6 weken voordat de hormonen zijn gestabiliseerd, al kan het in sommige gevallen 8 tot 12 weken duren voordat het volledige effect zichtbaar is. Castratie heeft in veel gevallen een grote kans op verbetering van dit gedrag en wordt daarom vaak sterk aanbevolen.
Heel soms komt het voor dat er ook na castratie geen match ontstaat. Dit kan bijvoorbeeld het geval zijn wanneer één van de ratten een moeilijk verleden heeft, zoals langdurige isolatie, verwaarlozing of onvoldoende socialisatie. Is dit het geval? Neem dan contact op met een gedragsdeskundige of opvang.
Let op!
Houd de ratten ook 's nachts in de gaten en zet ze bij voorkeur naast je bed.
Aangezien ratten vooral 's nachts actief zijn, kunnen er 's nachts conflicten ontstaan waarbij je moet ingrijpen.
Let op!
Een introductie kan meerdere dagen tot weken duren.
Mocht een stap moeizaam verlopen, neem dan een stap terug en wacht
iets langer voordat je weer een stap vooruit gaat.
Stappenplan
